Kilis’te yaşayan birkaç el sana- tından biri, yemeniciliktir.
Kilisli yemenici Ahmet Usta 78 yaşında olmasına karşın bir yandan oğullarıyla bu işi sürdürüyor diğer yandan da Gazi Antep Üniversitesi’nde usta öğretici olarak uygulamalı ders veriyor.
Üstü, (ön yüz, saya) renkli (siyah, kırmızı, yeşil, kahverengi), yumuşak deri (genel olarak sahtiyan adı verilen bu parça yörede ‘havır’ adı verilen işlenmiş oğlak derisidir); tabanı kalın deri (gön) olan ve köşkerler tarafından elde dikilen ökçesiz bir ayakkabıdır.
Ayak büyüklüğüne göre hazırlanan “tabanlık, taban astarı, yüz” bu sıralamaya göre yapıştırıldıktan sonra, çift çelik iğneyle karşılıklı dikilir ve kalıba çekilir. Daha sonra muşta (derileri vurarak inceltmek, düzeltmek için köşkerler tarafından kullanılan tabanı geniş, üzeri dar ve yuvarlak bir alet), kayım ve falçata yardımıyla gerekli düzeltmeler yapılır ve kalıptan çıkarılır. Yanları sabunlanıp ihvalle (yemenicilerin ve köşkerlerin kullandığı sert ağaçtan yapılmış parlatıcı işlevi olan araç) parlatılır. 18’den 46 numaraya kadar kalıbı olan (küçükte büyüğe doğru sıralanan yemeni kalıpları; yarım metelik, metelik, küçük hasbe, büyük hasbe, vastani, orta ayak, zeyerdan, ges, lorta, ulu ayak) olan yemeni, oldukça sağlıklı (ter çeker, koku yapmaz) bir ayakkabıdır.
Yememi: üstü kırmızı yada siyah deriden tabanı köseleden dikilen topuksuz ve çok sihatli olan ayakkabıdır.
Yemenicilere 'Köşker', Yemeni ustalarına da 'Köşker Ustası' denilmektedir.
Yemeniye ilk defa Yemen de Yemeni Ekber tarafından icat edilmiştir.
Yemenide Kullanılan Deri Çeşitleri:
Yemeni yapımında kullanılan 5(beş) hayvan derisi vardır.
a- Alt Taban, Manda veya Sıgır derisinden
b- Yemeni yüzü, keçi derisinden
c- İç astar, koyun derisinden
d- İç taban, sıgır ve keçi derisinden
e- Kenarı(sızı), oğlak derisinden yapılır.
Yemenide Kullanılan Renkler:
Yemenide siyah, Anabi(mor), gül şeftali, nar çiceği, bayrak kırmızısı renklerde ve istege göre değişik renklerde olabilir. |
 |
Düymeli Hayde
Kır bekçilerinin giydiği güğmeli hayde |
| |
|
 |
 |
Çütçü Postalı
Eski zamanlarda Hayvanla çüt süren çifçiler giyerdi. |
Rabita Yol
Eski zamanlarda çobanların giydiği ayakkabılara rabita deniliyordu. |
| |
|
 |
 |
| Klasik Yemeni |
Merküp Kilis Yemenisi |
| |
|
Yemenide Eskide Kullanılan kalıp Numaraları:
Ad |
Numara |
Açıklama |
Metelik |
28-29 |
Çocuk Yemenisi |
Küçük Hasbe |
30-31 |
7 yaş için |
Büyük Hasbe |
32-33 |
9-10 Yaş İçin |
Vastani |
34-35 |
Büyükler için |
Orta Ayak |
36-37 |
|
Zerden |
39-40 |
|
Ges |
40-41 |
|
Lorta |
42-43 |
|
Yuzğar |
44 |
|
Ulu Ayak |
45 |
|
|
 |
Edik
Eski zamanda Kilis ve diger bölgelerde giyilen sarı renkli olanı gelinler giyer, kırmızı renkli olanı orta yaşlılar giger, siyah renkli olanı ise nineler giyerdi.
Bogaz kısmı kısa olup fermansız çizme şeklinde ve tamamen deri olup, tümüyle elle yapılır. |
| |
|